Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Thờ cúng tổ tiên: hiểu từ gốc
Thờ cúng tổ tiên là gì và vì sao gần như nhà người Việt nào cũng giữ; gốc tư tưởng (đạo hiếu, "uống nước nhớ nguồn", ảnh hưởng Nho giáo và tín ngưỡng dân gian) ở mức phổ thông; thờ cúng tổ tiên khác mê tín ở đâu; người Việt theo Công giáo, Phật giáo, Cao Đài nhớ tổ tiên thế nào; người Việt ở nước ngoài giữ nếp; nói chuyện với người trẻ không còn tin mà vẫn muốn giữ nếp nhà.
10 bài viếtCửu huyền thất tổ và thế thứ các đời
Cửu huyền thất tổ là gì (chín đời, bảy đời — các cách hiểu), tên gọi các đời trên và dưới mình (cao, tằng, tổ, khảo; cụ, kỵ, can, chút, chít) theo từng miền, thờ mấy đời trên bàn thờ gia đình và trong nhà thờ họ, lệ "ngũ đại mai danh" theo sách cũ, đời thứ mấy của họ thì gọi thế nào, vẽ sơ đồ thế thứ cho con cháu dễ nhớ.
10 bài viếtBàn thờ gia tiên: thờ ai, ai thắp hương
Bàn thờ gia tiên của một nhà thờ những ai: ông bà nội, bên ngoại, cha mẹ vợ khi không còn ai thờ, người mất trẻ, anh chị em mất sớm, người mất xa không rõ ngày; ra ở riêng có lập bàn thờ không, con thứ thờ gì khi anh trưởng đã thờ; hai dòng họ chung một bàn thờ; nhà có người theo tôn giáo khác; ai đứng thắp hương, người ở xa giữ lệ thế nào.
10 bài viếtTrách nhiệm thờ tự và tài sản hương hoả
Con trưởng, cháu đích tôn giữ hương khói theo tập quán; nhà không có con trai, con gái thờ cha mẹ; anh em luân phiên giữ giỗ; chuyển việc thờ tự khi người trưởng ở xa, ốm yếu hay đổi tôn giáo; tài sản hương hoả, ruộng hương hoả xưa và di sản dùng vào việc thờ cúng theo Bộ luật Dân sự hiện hành (nguyên lý); nhà thờ, đất hương hoả thuộc ai; anh em bất đồng chuyện thờ cúng thì nói chuyện thế nào.
10 bài viếtGia phả: lập, ghi chép và giữ gìn
Gia phả gồm những phần nào (phả ký, phả đồ, phả hệ, tộc ước, mộ chí), ghi gì cho mỗi người (tên, tên huý, tên tự, ngày giỗ, nơi an táng), ghi con gái, con nuôi, dâu – rể, người tái hôn ra sao; gia phả chữ Hán Nôm cũ: giữ bản gốc, nhờ người dịch; sửa phả, tục phả khi có đời mới; in, sao, chia cho các chi; số hoá và lưu trữ an toàn; gia phả có sai sót hay "chắp nối danh nhân" thì xử lý thế nào.
10 bài viếtNhà thờ họ, từ đường
Nhà thờ họ (từ đường) là gì, khác nhà thờ chi, nhà thờ ngành ra sao; bố cục thường gặp (gian giữa, hậu cung, sân, cổng, nơi đặt bài vị các đời) ở mức tập quán; xây mới hay tu bổ nhà thờ cũ: giữ gì, bàn bạc trong họ thế nào, hồ sơ xin phép; gìn giữ hiện vật (sắc phong, bài vị, đồ thờ cổ) khỏi mối mọt, ẩm, trộm cắp; người trông nhà thờ; nhà thờ họ được xếp hạng di tích.
10 bài viếtDòng họ và tổ chức họ tộc
Họ, chi, phái, ngành: phân biệt; trưởng họ – trưởng tộc làm những việc gì, chọn người kế nhiệm; hội đồng gia tộc, ban liên lạc họ; tộc ước, lệ họ; quỹ họ: thu, chi, sổ sách công khai; quỹ khuyến học, thăm ốm, hiếu hỉ; họp họ đầu năm; nối họ ở nhiều tỉnh và ở nước ngoài qua nhóm liên lạc; họ đông người, họ vài nhà; nguồn gốc các họ lớn ở Việt Nam theo những gì sử sách ghi.
10 bài viếtGiỗ họ, giỗ tổ dòng họ và lễ tế tổ
Giỗ tổ dòng họ (giỗ thuỷ tổ), giỗ họ, lễ xuân tế – thu tế, lễ khánh thành nhà thờ họ, lễ rước gia phả; chuẩn bị từ sớm: chọn ngày theo lệ họ, phân công, mâm lễ chung và cỗ họ, đón con cháu ở xa; nghi thức tế theo tập quán (chủ tế, bồi tế, đông xướng – tây xướng) ở mức mô tả; đọc chúc văn do người trong họ soạn; giỗ họ gọn cho họ ít người; lễ trao khuyến học trong ngày giỗ họ.
10 bài viếtMộ phần tổ tiên: tảo mộ, cải táng, quy tập
Tảo mộ ở tầm họ (nhiều chi, mộ xa, lập sổ mộ, đánh dấu mộ khó tìm); xây, sửa mộ: vật liệu, quy định của nghĩa trang; cải táng – sang cát (bốc mộ): vì sao có tục, thời điểm theo tập quán, chuẩn bị, an toàn vệ sinh, người làm; quy tập mộ về nghĩa trang dòng họ; di dời mộ khi giải phóng mặt bằng (thủ tục nguyên lý); hoả táng, gửi tro cốt ở chùa, nhà tro cốt, rải tro; mộ ở nghĩa trang xa khi con cháu đi nơi khác.
10 bài viếtTìm về cội nguồn
Tìm quê gốc khi gia đình chỉ còn vài mẩu thông tin; tìm họ hàng thất lạc sau chiến tranh, di cư; nhận họ: đối chiếu gia phả, bia mộ, lời kể; đọc bia mộ, văn bia cũ (nhờ người biết Hán Nôm); tìm mộ liệt sĩ qua kênh chính thức và xét nghiệm ADN qua cơ quan có thẩm quyền; Việt kiều đưa con về quê nội; kể cho trẻ nhỏ về ông bà, làm cây gia đình với con.
10 bài viết