Con rể thờ cha mẹ vợ là chuyện ngày càng nhiều gia đình gặp, khi vợ là con một, nhà vợ chỉ có con gái, hoặc anh em bên vợ không ai ở gần để giữ bàn thờ. Không có lệ nào cấm, và trong thực tế, người con rể nhận việc này thường được họ hàng bên vợ quý trọng. Điều cần làm rõ là ai đứng tên việc thờ, đặt bàn thờ ở đâu, và việc thờ sẽ được truyền tiếp thế nào.
Bài này đi qua những tình huống con rể nhận thờ, các cách phân vai giữa vợ và chồng, cách thưa chuyện với họ hàng bên vợ, chuyện thờ tiếp khi vợ mất trước, và mối liên quan giữa việc thờ cúng với nhà đất cha mẹ vợ để lại ở mức nguyên lý.
Con rể thờ cha mẹ vợ có được không
Trong cách nghĩ cũ, con rể là "khách" của nhà vợ, việc thờ cúng cha mẹ vợ thuộc về anh em trai bên vợ và các cháu nội của họ. Nhưng tập quán cũng có những lối mở: ngày xưa, có nhà không con trai đã gả con gái theo lối "ở rể" để người con rể ở lại gánh việc nhà vợ, trong đó có hương khói. Như vậy, con rể thờ cha mẹ vợ không phải là chuyện hoàn toàn mới.
Ngày nay, khi gia đình ít con và nhiều nhà chỉ có con gái, con rể nhận thờ cha mẹ vợ là cách làm hợp lẽ. Thường thì người con gái mới là người trực tiếp thờ cha mẹ đẻ; con rể đứng ra vì đó là nhà của mình, vì vợ nhờ, hoặc vì vợ đã mất. Dù ở vai nào, sự đồng lòng của hai vợ chồng là điều kiện đầu tiên.
Cũng cần phân biệt hai việc. Thờ vọng, tức thắp hương tưởng nhớ cha mẹ vợ trong khi nơi thờ chính vẫn ở nhà anh em vợ, là việc nhỏ, ít cần bàn. Còn nhận làm nơi thờ chính, tức bát hương, ảnh, ngày giỗ đều về nhà mình, là việc lớn và lâu dài, cần nói rõ với họ hàng bên vợ.
Những tình huống con rể thường nhận thờ
Vợ là con một. Khi cha mẹ vợ mất, bàn thờ đặt ở nhà vợ chồng là điều tự nhiên. Người con rể thường là người lo phần việc nặng: dọn dẹp, sửa sang, đón khách ngày giỗ.
Nhà vợ chỉ có con gái. Các chị em gái đều đã lấy chồng, cả nhà bàn với nhau xem nhà ai giữ bàn thờ cha mẹ. Nhà nào ở gần, có chỗ, thường nhận; các nhà khác về thắp hương ngày giỗ.
Anh em vợ ở xa hoặc đã mất. Anh trai vợ định cư ở nước ngoài, em trai vợ mất sớm không có con. Gia đình người con gái ở gần nhất nhận việc thờ, có khi chỉ trong một thời gian, có khi lâu dài.
Cha mẹ vợ sống cùng con rể những năm cuối. Ông bà mất tại nhà con gái, bàn thờ được lập luôn ở đó. Sau thời gian tang, gia đình bàn lại có chuyển về nhà con trai không, hay giữ nguyên.
Vợ mất trước cha mẹ vợ. Đây là tình huống khó nhất. Người con rể vẫn chăm sóc bố mẹ vợ, rồi khi ông bà mất, trở thành người giữ hương khói thay cho vợ.
Vợ đứng chủ, chồng đứng chủ hay cùng đứng
Khi bàn thờ cha mẹ vợ đặt ở nhà vợ chồng, việc ai đứng chủ việc thờ, ai đứng lễ ngày giỗ có thể chia theo nhiều cách. Bảng dưới là những cách hay gặp.
| Cách phân vai | Ai thắp hương hằng ngày, ngày rằm | Ai đứng lễ ngày giỗ | Hợp khi nào |
|---|---|---|---|
| Vợ đứng chủ | Vợ, chồng giúp khi vợ vắng | Vợ | Vợ còn khoẻ, muốn tự tay thờ cha mẹ |
| Chồng đứng chủ theo lời vợ | Ai ở nhà thì làm | Chồng, vợ khấn cùng | Họ bên vợ quen việc đàn ông đứng lễ |
| Cùng đứng | Thay phiên | Hai vợ chồng cùng đứng trước bàn thờ | Muốn con cái thấy việc thờ là của cả nhà |
| Con cháu đứng thay | Con lớn ở nhà | Cháu ngoại trưởng thành | Vợ chồng đã già yếu |
Không có cách nào là duy nhất đúng. Điều quan trọng là cả nhà biết ai chịu trách nhiệm chính, để những việc như nhớ ngày giỗ, mời họ hàng bên vợ, giữ sổ giỗ không bị bỏ lửng. Khi người con rể đứng lễ, nhiều nhà vẫn để người vợ khấn phần chính, vì người con gái mới là người xưng "con" với cha mẹ.
Thưa chuyện với họ hàng bên vợ
Khi nhận làm nơi thờ chính cho cha mẹ vợ, đặc biệt khi bên vợ vẫn còn anh em, cô bác, nên có một cuộc nói chuyện rõ ràng.
- Vợ chồng thống nhất với nhau trước: nhận thờ lâu dài hay tạm thời, đặt bàn thờ ở đâu trong nhà, ai đứng lễ.
- Người vợ, hoặc cả hai vợ chồng, đến thưa chuyện với người lớn nhất bên nội của vợ, thường là chú bác hoặc người trưởng họ.
- Hỏi xem họ bên vợ có lệ gì riêng về giỗ, về cách thờ, có ghi chép gì về ông bà cần giữ không.
- Nếu anh em vợ còn sống mà ở xa, gọi điện hoặc nhắn rõ cho họ, để không ai nghĩ rằng việc thờ bị giành.
- Thống nhất ngày giỗ, cách báo tin giỗ cho họ hàng, và việc chi tiêu ngày giỗ nếu nhiều nhà cùng góp.
- Ghi lại những điều đã thống nhất vào sổ giỗ, kể cả việc ai sẽ thờ tiếp khi vợ chồng mình không còn.
Cuộc nói chuyện này không cần trang trọng. Một bữa cơm, một buổi thăm nhà chú bác là đủ. Điều nên tránh là âm thầm chuyển bát hương về nhà mình mà họ hàng không ai hay, rồi sau đó phải giải thích trong một lúc không vui.
Khi vợ mất trước: con rể có thờ tiếp cha mẹ vợ
Có những người con rể ở góa vẫn giữ bàn thờ cha mẹ vợ suốt nhiều năm, vì đã hứa với vợ hoặc vì thương ông bà. Không có lệ nào buộc họ phải làm thế, cũng không có lệ nào cấm. Đây là một quyết định của lòng.
Khi vợ mất, người con rể nên báo với họ hàng bên vợ xem họ muốn gì. Có nhà, anh em vợ muốn đưa bát hương về nhà mình; có nhà, họ cảm ơn và nhờ con rể giữ tiếp. Nếu người con rể tái hôn, chuyện thờ cha mẹ vợ cũ cần được nói rõ với người vợ sau, để bàn thờ trong nhà không trở thành điều khó xử.
Khi người con rể có con với người vợ đã mất, các con là cháu ngoại trực hệ của ông bà. Việc thờ ông bà ngoại thường được giao dần cho các con khi chúng trưởng thành, và người cha đứng sau hỗ trợ. Đây là cách giữ sợi dây giữa các cháu và họ ngoại một cách tự nhiên.
Trong mọi trường hợp, nếu người con rể không còn điều kiện thờ, việc đưa bát hương về họ bên vợ, lên nhà thờ họ của họ, hoặc gửi bài vị vào chùa là những cách nhiều gia đình đã làm. Không cách nào bị xem là bất kính, miễn là làm có thưa chuyện và có người biết.
Nhà đất cha mẹ vợ để lại và việc thờ cúng
Việc thờ cúng hay đi kèm với chuyện nhà đất. Theo Bộ luật Dân sự hiện hành, con rể không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật của cha mẹ vợ; người thừa kế là con đẻ, con nuôi và những người khác theo luật định. Vì vậy, khi cha mẹ vợ để lại nhà đất, phần đó thuộc về vợ và anh chị em vợ, trừ khi ông bà có di chúc khác.
Bộ luật Dân sự cũng có quy định riêng về di sản dùng vào việc thờ cúng: người để lại di chúc có thể dành một phần tài sản cho việc thờ cúng và chỉ định người quản lý phần đó. Nếu ông bà để lại di chúc giao việc thờ và tài sản thờ cúng cho con gái, con rể có thể là người giúp vợ quản lý, nhưng quyền vẫn thuộc về người được chỉ định.
Những chi tiết như điều kiện của di chúc, cách chia khi không có di chúc, việc người quản lý di sản thờ cúng không còn khả năng, đều cần đối chiếu văn bản pháp luật hiện hành và hỏi luật sư hoặc phòng công chứng. Bài này chỉ nêu nguyên lý chung, không thay cho tư vấn với một trường hợp cụ thể.
Về mặt tình cảm, nhiều gia đình thấy dễ chịu hơn khi tách bạch hai chuyện: việc thờ cúng là bổn phận chung của con cháu, còn nhà đất được chia rõ ràng bằng giấy tờ. Trộn hai chuyện vào nhau, kiểu "ai thờ thì được nhà", là nguồn cơn của nhiều mâu thuẫn trong các gia đình.
Để con cái hiểu vì sao nhà mình thờ ông bà ngoại
Khi con rể thờ cha mẹ vợ, bàn thờ trong nhà có cả hai họ. Con cái lớn lên cần được giải thích, để việc thờ được tiếp nối tự nhiên.
- Kể cho con nghe ông bà ngoại là ai, quê ở đâu, đã sống thế nào, vì sao nhà mình nhận thờ.
- Cho con cùng chuẩn bị ngày giỗ ông bà ngoại như ngày giỗ ông bà nội, để con thấy hai bên được đối xử như nhau.
- Dẫn con về quê ngoại, thăm mộ ông bà, gặp họ hàng bên ngoại khi có dịp.
- Ghi tên ông bà ngoại vào sổ giỗ của nhà, kèm họ, quê quán và nơi an táng.
- Khi con trưởng thành, hỏi con có muốn nhận việc thờ ông bà ngoại không, thay vì mặc định giao cho con.
Trẻ lớn lên trong một nhà thờ cả hai họ thường hiểu rất tự nhiên rằng tổ tiên là cả bên nội lẫn bên ngoại. Đó là một bài học về lòng biết ơn mà không cần giảng giải nhiều.
Một chi tiết nhỏ mà nhiều nhà quên: khi con cái có gia đình riêng, người bạn đời của con cũng cần biết vì sao nhà mình có bàn thờ ông bà ngoại. Nói trước một lần, lúc con dâu hay con rể mới về, sẽ tránh được những thắc mắc khó nói về sau, nhất là khi một ngày nào đó chính họ sẽ là người cùng con mình giữ bàn thờ ấy.
Câu hỏi thường gặp
Con rể đứng lễ giỗ cha mẹ vợ thì xưng hô thế nào khi khấn?
Nhiều người con rể xưng là con rể, kèm tên mình và tên vợ, rồi khấn thay cho vợ. Cách khấn cụ thể có nhiều bản theo sách văn khấn phổ biến và theo nếp địa phương; nên hỏi người trong họ bên vợ hoặc khấn nôm bằng lời chân thành.
Nhà có hai bàn thờ nội ngoại thì giỗ trùng ngày làm sao?
Hiếm nhưng có thể xảy ra. Nhiều nhà làm giỗ hai bên trong cùng một ngày, thắp hương bên nội trước rồi bên ngoại, hoặc dời một bên sang ngày tiên thường hôm trước. Cách làm nên được hai vợ chồng thống nhất và báo cho họ hàng.
Anh vợ ở nước ngoài muốn giữ quyền thờ, con rể có nên nhận bát hương không?
Nên tôn trọng mong muốn của anh vợ. Có thể đề nghị giữ bàn thờ thay trong lúc anh vắng, ghi rõ là giữ hộ, và mời anh về đứng lễ khi có dịp. Cách này giữ hoà khí mà bàn thờ vẫn có người chăm.
Con rể thờ cha mẹ vợ có được nhận nhà đất của ông bà không?
Theo pháp luật hiện hành, con rể không phải người thừa kế theo pháp luật của cha mẹ vợ. Con rể chỉ nhận tài sản nếu ông bà để di chúc cho mình. Việc thờ cúng không tự động làm phát sinh quyền với nhà đất. Trường hợp cụ thể nên hỏi luật sư.
Họ bên vợ không đồng ý cho con rể thờ thì sao?
Nên lắng nghe lý do của họ. Có khi họ chỉ muốn được báo trước, được tham gia ngày giỗ. Nếu họ muốn tự giữ bàn thờ, gia đình có thể thờ vọng ở nhà mình và về thắp hương ngày giỗ ở nơi thờ chính.
Thờ cha mẹ vợ có làm ảnh hưởng tới việc thờ cha mẹ mình không?
Không có gì phải lo về việc đó. Thờ thêm người thân là thêm một phần tưởng nhớ, không lấy đi phần của ai. Nhiều gia đình giữ cả hai bàn thờ chu đáo nhiều năm, miễn là sắp xếp thời gian và cách chia việc hợp lý.