Phòng cháy ở nhà thờ họ: hương vòng, nến, đèn điện thờ và mái gỗ khô

Nguy cơ cháy ở nhà thờ họ đến chủ yếu từ ba nguồn: hương và nến cháy khi không có người trông, hệ thống điện cũ hoặc đèn thờ cắm điện liên tục, và lửa hoá vàng, đun nấu trong ngày giỗ họ. Trong khi đó, nhà thờ có khung gỗ khô, lớp sơn ta, y môn bằng vải, giấy tờ cũ: những thứ bắt lửa nhanh và khó cứu khi đã cháy.

Phòng cháy ở đây không cần nhiều tiền; phần lớn là thói quen và vài thiết bị cơ bản. Bài này đi qua từng nguồn nguy cơ, cách chọn và đặt bình chữa cháy, những việc cần làm trong ngày giỗ họ đông người, và trình tự xử lý nếu không may xảy ra cháy. Việc lắp đặt, sửa chữa điện nên giao cho thợ có chuyên môn.

Vì sao nhà thờ họ dễ cháy và khó cứu

Gỗ trong nhà thờ họ cũ đã khô qua hàng chục năm, lớp sơn ta và sơn dầu phủ ngoài cũng bắt lửa. Y môn, khăn thờ, cờ, hoa giả bằng vải và nhựa thường treo sát ban thờ. Giấy tờ cũ, sớ, vàng mã còn sót trong hậu cung. Một tàn hương rơi đúng chỗ là đủ để lửa bén.

Nhà thờ thường đóng cửa, vắng người, nằm xa khu dân cư hoặc giữa vườn cây. Khi lửa bắt đầu, có thể không ai phát hiện cho tới khi khói bốc ra ngoài mái. Đường vào nhiều nơi nhỏ hẹp, xe chữa cháy khó tiếp cận. Nguồn nước gần nhất có khi chỉ là cái giếng hay cái ao.

Thêm một nguồn ít ai nghĩ tới là đồ cũ tích tụ. Qua nhiều lần giỗ họ, góc hậu cung, gầm ban thờ, nhà ngang dần chất đầy hộp giấy, bao tải vàng mã chưa dùng, hoa giả cũ, bàn ghế gãy, can dầu thắp đèn. Những đống đồ này vừa là mồi lửa vừa che khuất chỗ có thể đang có mối hay chập điện. Dọn bớt mỗi năm một lần làm nhà thờ an toàn hơn và sáng sủa hơn.

Vì vậy với nhà thờ họ, phòng là chính. Chữa cháy chỉ có ý nghĩa ở những phút đầu, khi đám cháy còn nhỏ và có người ở đó. Mọi biện pháp dưới đây đều nhằm hai mục tiêu: không để lửa có cơ hội bắt đầu khi không có ai, và nếu có người ở đó thì họ có sẵn công cụ để dập ngay.

Hương, nến và đèn dầu

Không để hương vòng cháy khi khoá cửa ra về. Hương vòng có thể cháy nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày. Tàn rơi xuống mặt ban thờ, lên y môn là nguy cơ thật. Nếu họ muốn giữ hương vòng, chỉ đốt khi có người ở đó, hoặc đặt trong khay kim loại, xa vật dễ cháy, có người kiểm tra.

Bát hương đủ tro, cát. Bát hương nông, ít tro thì chân hương dễ đổ, đầu hương có thể ngả sang vật bên cạnh. Giữ bát hương đầy tro hoặc cát vừa đủ, đặt vững trên ban thờ.

Nến trong cốc hoặc có chụp. Nến cắm trực tiếp trên đế có thể đổ khi có gió lùa. Dùng nến trong cốc thuỷ tinh, hoặc chân nến có chụp, đặt cách xa rèm, y môn, hoa giả.

Tắt hết trước khi về. Người trông nhà thờ nên có thói quen nhìn lại mọi điểm lửa trước khi khoá cửa: nến đã tắt hẳn, hương đã cháy hết hoặc được dập, đèn dầu đã tắt. Đây là thói quen đơn giản nhất mà hiệu quả nhất.

Dời vật dễ cháy khỏi vùng lửa. Hoa giả, tiền giấy, sớ, giấy đỏ không nên để sát bát hương và chân nến. Sau mỗi lễ, thu dọn ngay những thứ dễ cháy còn sót lại.

Điện trong nhà thờ họ: kiểm tra, không tự sửa

Nhiều nhà thờ họ được kéo điện từ lâu, dây đi nổi trên xà gỗ, ổ cắm cũ, sau đó thêm dần đèn thờ, quạt, loa. Những điểm sau giúp giảm nguy cơ chập cháy:

• Nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra toàn bộ hệ thống định kỳ, nhất là ở nhà có dây đi nổi trên gỗ. Không tự sửa điện, không tự nối dây khi không có chuyên môn.
• Lắp thiết bị đóng cắt tự động có chức năng chống giật, chống quá tải cho mạch điện nhà thờ, đặt ở nơi người trông dễ với tới.
• Dây điện đi qua phần gỗ nên được luồn trong ống bảo vệ, không để dây trần hay dây nứt vỏ chạm trực tiếp vào gỗ.
• Đèn thờ dùng bóng LED ít toả nhiệt; tránh bóng sợi đốt công suất lớn đặt trong khám gỗ kín.
• Không cắm đèn thờ, đèn trang trí liên tục khi nhà thờ vắng người nhiều ngày; dùng ổ hẹn giờ hoặc tắt hẳn khi khoá cửa.
• Ngày giỗ họ, không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ, không dùng ổ cắm kéo dài nối tiếp nhau.
• Ngắt cầu dao tổng khi nhà thờ đóng cửa dài ngày, trừ những thiết bị cần thiết như camera, đèn bảo vệ có mạch riêng.

Nếu thấy mùi khét, ổ cắm nóng, đèn chập chờn, hãy ngắt điện và gọi thợ, đừng chờ tới ngày giỗ họ mới xử lý.

Mái gỗ, sét đánh và cây cối quanh nhà thờ

Ngoài lửa từ bên trong, nhà thờ họ còn chịu những nguy cơ từ bên ngoài ít được để ý. Nhiều nhà thờ nằm ở chỗ cao, trơ trọi giữa đồng hoặc cạnh cây cổ thụ lớn, là những vị trí dễ bị sét đánh vào mùa giông. Việc có cần hệ thống chống sét hay không, lắp kiểu gì, nên hỏi đơn vị có chuyên môn về chống sét; một hệ thống lắp sai hoặc tiếp đất kém có thể không bảo vệ được mà còn gây nguy hiểm. Với nhà gỗ cổ, việc lắp đặt cần khéo để không đục phá kết cấu và không làm xấu mái.

Lá khô, cành khô là mồi lửa có sẵn. Lá tích trên mái, trong máng nước, dưới chân tường, cành khô của cây cổ thụ vươn sát mái có thể bắt tàn lửa từ khu hoá vàng hay từ ruộng đốt rơm gần đó. Người trông nhà thờ nên định kỳ quét lá trên mái thấp và trong máng, nhờ người có kinh nghiệm tỉa cành khô, nhất là trước mùa hanh khô. Việc trèo lên mái hay lên cây phải có người hỗ trợ và đồ bảo hộ, không làm một mình.

Tổ chim, tổ chuột trên xà, trong mái cũng là đống vật liệu khô dễ bắt lửa, đồng thời làm hỏng dây điện. Khi kiểm tra mái sau mùa mưa, nhìn thêm những chỗ này. Một vòng kiểm tra quanh nhà thờ mỗi mùa, với danh sách đơn giản gồm mái, máng, cây, dây điện bên ngoài, đủ để phát hiện hầu hết nguy cơ từ bên ngoài trước khi chúng thành chuyện.

Bình chữa cháy: chọn loại nào, đặt ở đâu

Một nhà thờ họ nhỏ chỉ cần vài bình chữa cháy xách tay đặt đúng chỗ. Bảng dưới đây tóm tắt các loại thông dụng; khi mua, đọc kỹ hướng dẫn trên bình và nhờ người bán hoặc lực lượng phòng cháy hướng dẫn cách dùng.

Đặt bình ở nơi dễ thấy, gần lối ra vào, không khoá trong tủ, không đặt sát ban thờ nơi có thể là chỗ cháy. Người trông nhà thờ và vài người trẻ trong họ nên được hướng dẫn cách dùng. Kiểm tra đồng hồ áp suất và hạn kiểm định của bình định kỳ, thay hoặc nạp lại khi cần.

Một chậu cát hoặc vài xô nước đặt sẵn gần khu hoá vàng ngoài sân cũng hữu ích cho những đốm lửa nhỏ do tàn bay.

Ngày giỗ họ đông người: thêm những việc cần làm

Ngày giỗ họ là lúc nguy cơ cao nhất: nhiều người, nhiều lửa, nhiều thiết bị. Ban tổ chức nên giao cho một người cụ thể lo an toàn với những việc sau:

1. Bố trí khu hoá vàng cố định, cách xa nhà thờ, rạp và cây khô; có lò hoặc chậu đốt, có người canh đến khi tắt hẳn. Ngày gió to thì cân nhắc đốt ít, hoặc lùi thời điểm.
2. Bếp nấu cỗ, bếp gas đặt ngoài nhà thờ, xa rạp bạt; kiểm tra van, dây dẫn gas trước khi dùng; tắt khi không dùng.
3. Dây điện tạm cho loa, đèn, quạt đi gọn, không đi dưới thảm, không vắt qua mái rạp; dùng dây đủ tải.
4. Giữ lối ra vào nhà thờ và cổng thông thoáng, không xếp bàn ghế, đồ lễ chắn lối.
5. Hạn chế số người đứng cùng lúc trong tiền đường khi đang thắp hương, dâng lễ.
6. Cuối ngày, người phụ trách đi một vòng kiểm tra mọi điểm lửa, ngắt điện không cần thiết, rồi mới khoá cửa.

Những việc này nên được ghi vào kế hoạch tổ chức giỗ họ ngay từ đầu, không để đến lúc đông người mới nhớ.

Nếu xảy ra cháy: người trước, đồ sau

Không ai muốn nghĩ tới tình huống này, nhưng biết trước trình tự giúp phản ứng đúng trong những phút đầu:

1. Hô hoán để mọi người biết, đưa người ra khỏi nhà thờ trước tiên, nhất là người già, trẻ nhỏ.
2. Gọi ngay số 114 của lực lượng phòng cháy chữa cháy, nói rõ địa chỉ, đường vào, loại công trình.
3. Ngắt cầu dao điện nếu làm được một cách an toàn.
4. Nếu đám cháy còn nhỏ và có bình chữa cháy, dùng bình dập từ phía an toàn, giữ lối thoát sau lưng.
5. Không lao vào nhà đang cháy lớn để cứu bài vị, đồ thờ. Hiện vật quý đến đâu cũng không đáng đổi bằng tính mạng.
6. Sau khi lửa tắt, không vào ngay nếu mái, cột có nguy cơ sập; chờ lực lượng chức năng kiểm tra.
7. Chụp ảnh hiện trạng, đối chiếu với sổ hiện vật để biết thiệt hại, báo cáo họ và cơ quan liên quan.

Sổ hiện vật có ảnh, bản sao giấy tờ lưu ở nơi khác, bản chụp gia phả và sắc phong: những thứ tưởng chỉ để chống trộm cũng chính là chỗ dựa để họ dựng lại sau một vụ cháy.

Câu hỏi thường gặp

Có nên để đèn điện thờ sáng suốt đêm ở nhà thờ họ không?

Nhiều gia đình giữ đèn thờ sáng liên tục theo tập quán, nhưng ở nhà thờ họ vắng người, nên cân nhắc. Nếu muốn giữ, dùng bóng LED ít toả nhiệt, hệ thống điện được kiểm tra, có thiết bị đóng cắt tự động; nếu không, dùng ổ hẹn giờ hoặc tắt khi khoá cửa.

Nhà thờ họ nhỏ cần mấy bình chữa cháy?

Số lượng phụ thuộc vào diện tích và quy định áp dụng, nhưng ở mức tối thiểu nên có ít nhất một bình bột loại ABC trong nhà thờ, gần lối ra vào. Nhà có nhiều toà, nhiều thiết bị điện có thể cần thêm. Có thể hỏi lực lượng phòng cháy địa phương để được tư vấn.

Hương vòng có nguy hiểm không?

Hương vòng cháy rất lâu nên nguy cơ cao hơn hương que khi không có người trông. Nếu dùng, đặt trong khay kim loại, xa vải và giấy, chỉ đốt khi có người ở đó hoặc ở nơi có người thường xuyên kiểm tra.

Hoá vàng ở sân nhà thờ có an toàn không?

An toàn nếu có chỗ đốt cố định, cách xa nhà, rạp và cây khô, có lò hoặc chậu đốt, có người canh tới khi tắt hẳn và có sẵn nước hoặc cát. Ngày gió to nên hạn chế đốt để tránh tàn bay lên mái.

Có nên mua bảo hiểm cháy cho nhà thờ họ không?

Một số họ chọn mua bảo hiểm cho công trình. Đây là quyết định của họ theo khả năng quỹ. Dù có bảo hiểm hay không, hiện vật cổ không thay thế được, nên phòng cháy vẫn là việc chính.

Dây điện cũ đi trên xà gỗ có cần thay ngay không?

Nên nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra. Nếu dây đã cũ, vỏ nứt, đi trực tiếp trên gỗ không có ống bảo vệ, đó là nguy cơ cao và nên thay sớm. Việc thay cần thợ có chuyên môn, đặc biệt ở nhà đã là di tích.